ปจ.1 คืออะไร — เอกสารรับรองเครนที่โรงงานต้องรู้
โรงงานที่มีเครนชนิดอยู่กับที่ติดตั้งอยู่ ไม่ว่าจะเป็น Overhead Crane, Gantry Crane, Jib Crane หรือรอกไฟฟ้า มีหน้าที่ตามกฎหมายต้องจัดให้มีการตรวจสอบและทดสอบเป็นประจำ และบันทึกผลลงในแบบรายงานที่เรียกว่า ปจ.1 อาร์ นัท เครน เซอร์วิส ให้บริการตรวจสอบและออกเอกสาร ปจ.1 โดยวิศวกรที่มีคุณสมบัติตามที่กฎหมายกำหนด บริการทั่วพื้นที่ชลบุรี ศรีราชา ระยอง และ Eastern Seaboard
ปจ.1 คืออะไร — นิยามที่ถูกต้องตามกฎหมาย
ปจ.1 คือ แบบรายงานผลการทดสอบส่วนประกอบและอุปกรณ์ของปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่ ตามประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง แบบการทดสอบปั้นจั่น (ประกาศ ณ วันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2565)
ปจ.1 ใช้สำหรับปั้นจั่น (เครน) ชนิดอยู่กับที่ ได้แก่:
- ปั้นจั่นเหนือศีรษะ (Overhead Crane) — ทั้งแบบ Single Girder และ Double Girder
- ปั้นจั่นขาสูง (Gantry Crane)
- ปั้นจั่นหอสูง (Tower Crane)
- ปั้นจั่นแขน (Jib Crane) ชนิดติดตั้งถาวร
- รอกโซ่ไฟฟ้าและรอกลวดสลิงไฟฟ้า (Electric Chain/Wire Rope Hoist)
แบบ ปจ.1 ประกอบด้วย 31 รายการตรวจสอบ ครอบคลุมโครงสร้าง กลไก ระบบไฟฟ้า อุปกรณ์นิรภัย และการทดสอบรับน้ำหนัก เอกสารนี้ออกโดยวิศวกรหรือผู้ตรวจสอบที่ได้รับอนุญาต หลังจากดำเนินการตรวจสอบและทดสอบเสร็จสิ้น
ปจ.1 vs ปจ.2 ต่างกันตรงไหน
ทั้ง ปจ.1 และ ปจ.2 เป็นแบบรายงานผลการทดสอบปั้นจั่นตามกฎหมายเหมือนกัน ความแตกต่างอยู่ที่ ชนิดของปั้นจั่น:
| รายการ | ปจ.1 | ปจ.2 |
|---|---|---|
| ใช้สำหรับ | ปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่ | ปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่ |
| ตัวอย่างเครน | Overhead, Gantry, Tower, Jib, Hoist | รถปั้นจั่น (Mobile Crane), รถเฮี๊ยบ, เรือปั้นจั่น |
| จำนวนรายการตรวจ | 31 รายการ | 42 รายการ |
| ออกโดย | วิศวกร/ผู้ตรวจสอบที่ได้รับอนุญาต | วิศวกร/ผู้ตรวจสอบที่ได้รับอนุญาต |
| เก็บรักษา | เก็บในโรงงานให้พนักงานตรวจแรงงานตรวจสอบได้ | เก็บในโรงงานให้พนักงานตรวจแรงงานตรวจสอบได้ |
สรุป: โรงงานที่มี Overhead Crane ต้องการเอกสาร ปจ.1 — โรงงานที่เรียกรถเครนมาทำงานต้องมีเอกสาร ปจ.2 ของรถเครนนั้น — โรงงานที่มีทั้งสองประเภทต้องมีเอกสารทั้งคู่
อาร์ นัท เครน ออกได้ทั้ง ปจ.1 และ ปจ.2
กฎหมายกำหนดอะไรบ้าง — ใครต้องทำ ความถี่เท่าไหร่
กฎหมายที่บังคับใช้:
- พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 — กำหนดหน้าที่ทั่วไปของนายจ้างในการดูแลความปลอดภัยของเครื่องจักรและอุปกรณ์
- กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. 2564 (มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 4 พฤศจิกายน 2564) — กำหนดรายละเอียดทั้งหมดเกี่ยวกับการตรวจสอบ ทดสอบ และเอกสารที่ต้องจัดทำ
- ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง แบบการทดสอบปั้นจั่น (ประกาศ 9 ธันวาคม 2565) — กำหนดรูปแบบแบบฟอร์ม ปจ.1 และ ปจ.2 อย่างเป็นทางการ
ใครต้องดำเนินการ:
นายจ้างทุกรายที่มีปั้นจั่น (เครน) ติดตั้งในสถานประกอบการ ไม่ว่าจะเป็นโรงงาน คลังสินค้า ท่าเรือ หรือพื้นที่ก่อสร้าง
ความถี่การตรวจสอบตามกฎหมาย (ข้อ 58 กฎกระทรวงปั้นจั่น 2564):
สำหรับปั้นจั่นที่ใช้ในงานทั่วไป (โรงงาน คลังสินค้า):
- พิกัดยก 1–3 ตัน: ตรวจสอบอย่างน้อย ปีละ 1 ครั้ง
- พิกัดยกมากกว่า 3–50 ตัน: ตรวจสอบอย่างน้อย ทุก 6 เดือน
- พิกัดยกมากกว่า 50 ตัน: ตรวจสอบอย่างน้อย ทุก 3 เดือน
สำหรับปั้นจั่นที่ใช้ในงานก่อสร้าง:
- พิกัดยกไม่เกิน 3 ตัน: ตรวจสอบ ทุก 6 เดือน
- พิกัดยกมากกว่า 3 ตัน: ตรวจสอบ ทุก 3 เดือน
กรณีที่ต้องตรวจสอบทันทีก่อนใช้งาน (นอกรอบปกติ):
- ติดตั้งเครนใหม่หรือย้ายมาติดตั้งที่ใหม่
- ซ่อมแซมหรือเปลี่ยนชิ้นส่วนรับแรงหลัก
- หยุดใช้งานเกิน 6 เดือน
ผู้ที่มีสิทธิ์ทำการตรวจสอบและออกเอกสาร ปจ.1:
ต้องเป็นวิศวกรที่ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรม (กว.) สาขาเครื่องกล หรือผู้ที่ได้รับการรับรองจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ตาม พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ 2554 มาตรา 9 และมาตรา 11
ถ้าไม่มีเอกสาร ปจ.1 ผลกระทบอะไรตามมา
โรงงานที่ไม่จัดให้มีการตรวจสอบปั้นจั่นตามกำหนด หรือไม่มีเอกสาร ปจ.1 ครบถ้วน เสี่ยงกับผลกระทบหลายด้าน:
ด้านกฎหมาย
- ฝ่าฝืนกฎกระทรวงปั้นจั่น พ.ศ. 2564 มีโทษตาม พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ 2554 — จำคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
- พนักงานตรวจแรงงานมีอำนาจสั่งหยุดใช้เครนทันทีจนกว่าจะแก้ไขให้ถูกต้อง
- กรณีเกิดอุบัติเหตุ ความรับผิดทางอาญาของนายจ้างเพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
ด้านประกันภัย
- บริษัทประกันอาจปฏิเสธความรับผิดชอบหากพิสูจน์ได้ว่าเครนไม่ได้รับการตรวจสอบตามกฎหมาย
ด้านนิคมอุตสาหกรรม
- นิคมอุตสาหกรรมในพื้นที่ EEC (อมตะซิตี้ มาบตาพุด แหลมฉบัง) กำหนดให้โรงงานผู้เช่าต้องปฏิบัติตามกฎหมายความปลอดภัยทั้งหมด การตรวจประเมินประจำปีของนิคมอาจพบข้อบกพร่องนี้และส่งผลต่อการต่อสัญญาเช่าพื้นที่
ด้านความปลอดภัย
- เครนที่ไม่ได้รับการตรวจสอบอาจมีชิ้นส่วนที่เสื่อมสภาพโดยไม่รู้ตัว ความเสียหายจากอุบัติเหตุเครนล้มหรือของหล่นในโรงงานอุตสาหกรรมมักสร้างความสูญเสียทั้งชีวิต ทรัพย์สิน และการหยุดชะงักของสายการผลิต
บริการออกเอกสาร ปจ.1 ของอาร์ นัท เครน
อาร์ นัท เครน เซอร์วิส ให้บริการตรวจสอบและออกเอกสาร ปจ.1 (ปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่) ครบวงจร:
บริการที่ครอบคลุม:
- ตรวจสอบโครงสร้างและชิ้นส่วนรับแรงตามรายการ ปจ.1 (31 รายการ)
- ทดสอบรับน้ำหนัก (Load Test) ตามมาตรฐานที่กฎหมายกำหนด
- จัดทำรายงานผลการตรวจสอบและออกเอกสาร ปจ.1 ฉบับสมบูรณ์
- ออกเอกสาร ปจ.2 สำหรับรถเครนชนิดเคลื่อนที่ (ออกได้ทั้งสองแบบ)
- แจ้งรายการข้อบกพร่องที่พบพร้อมคำแนะนำการแก้ไข
ประเภทเครนที่เราตรวจสอบและออก ปจ.1:
- Overhead Crane (Single Girder / Double Girder)
- Gantry Crane
- Jib Crane ชนิดติดตั้งถาวร
- รอกโซ่ไฟฟ้า (Electric Chain Hoist)
- รอกลวดสลิงไฟฟ้า (Electric Wire Rope Hoist)
พื้นที่ให้บริการ:
ชลบุรี — ศรีราชา — แหลมฉบัง — ระยอง — มาบตาพุด — ฉะเชิงเทรา — ปราจีนบุรี และพื้นที่ EEC ทั้งหมด
ทีมวิศวกรออกปฏิบัติงานได้ทุกวัน รวมถึงวันหยุดสำหรับโรงงานที่ต้องการตรวจสอบในช่วง Shutdown
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ปจ.1 คือแบบรายงานผลการทดสอบปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่ (เช่น Overhead Crane, Gantry Crane) ส่วน ปจ.2 ใช้สำหรับปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่ (เช่น รถเครน รถเฮี๊ยบ) โรงงานที่มีเฉพาะ Overhead Crane ต้องมีเฉพาะ ปจ.1 โรงงานที่เรียกใช้รถเครนต้องมี ปจ.2 ของรถเครนนั้น หากมีทั้งสองประเภทก็ต้องมีเอกสารทั้งคู่
ตามกฎกระทรวงปั้นจั่น พ.ศ. 2564 ขึ้นกับขนาดและประเภทงาน: พิกัดยก 1–3 ตัน ตรวจอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง, พิกัดยกมากกว่า 3–50 ตัน ตรวจทุก 6 เดือน, พิกัดยกมากกว่า 50 ตัน ตรวจทุก 3 เดือน นอกจากนี้ยังต้องตรวจก่อนใช้งานครั้งแรก และหลังหยุดใช้งาน 6 เดือนขึ้นไป
ต้องเป็นวิศวกรที่ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรม (กว.) หรือผู้ที่ได้รับการรับรองจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานตามกฎหมาย ห้ามใช้เอกสารที่ออกโดยช่างทั่วไปที่ไม่มีคุณสมบัติตามที่กฎหมายกำหนด
ผู้ตรวจสอบจะระบุรายการที่บกพร่องในรายงาน นายจ้างต้องดำเนินการแก้ไขก่อนนำเครนกลับมาใช้งาน จากนั้นจึงนัดตรวจสอบซ้ำเพื่อออก ปจ.1 อาร์ นัท เครน สามารถให้บริการซ่อมแซมต่อเนื่องได้เลยโดยไม่ต้องเรียกทีมใหม่
ต้องเก็บรักษาสำเนาเอกสาร ปจ.1 ไว้ในสถานประกอบการเพื่อให้พนักงานตรวจแรงงานสามารถตรวจสอบได้ทุกเมื่อ แนะนำให้เก็บย้อนหลังอย่างน้อย 2 รอบการตรวจสอบ และเก็บสำเนาดิจิทัลเพิ่มเติมเพื่อป้องกันเอกสารสูญหาย